Çocuk nafakası: kim öder, nasıl hesaplanır?
Her iki ebeveyn, çocuğun geçimine ve eğitimine katkıda bulunmakla yükümlüdür; bu yükümlülük boşanmayla sona ermez (Medeni Kanun md. 1:392 ve devamı). Çocuk nafakası (kinderalimentatie) iki adımda hesaplanır:
- Çocuğun ihtiyacı (behoefte): Ebeveynlerin boşanmadan önceki net aile gelirine ve çocuk sayısına göre, mahkemelerin kullandığı tablolardan okunur. Çocuk, anne babasının ayrılmasından önceki yaşam standardını mümkün olduğunca korumalıdır.
- Ödeme gücü (draagkracht): Her ebeveynin, kendi asgari geçimi düşüldükten sonra ne kadar katkı yapabileceği hesaplanır. İhtiyaç, ebeveynler arasında ödeme güçleri oranında paylaştırılır. Çocuğa kendi evinde bakan ebeveyn için bir bakım indirimi (zorgkorting) uygulanır.
Mahkemeler bu hesabı Hollanda genelinde geçerli standart kurallara (Tremanormen, Alimentatienormen raporu) göre yapar. Devletin çocuk yardımı (kindgebonden budget) hesaba katılır. Nafaka kural olarak çocuğun yanında yaşadığı ebeveyne ödenir; çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra doğrudan çocuğa ödenir.
Ne kadar ödenir? Kendi gelirlerinizle tahmini bir tutar görmek için çocuk nafakası hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Çocuk nafakası kaç yaşına kadar ödenir?
Yükümlülük çocuk 21 yaşına gelene kadar sürer (md. 1:395a). 18–21 yaş arasında çocuğun okuyup okumadığına bakılmaz; ancak çocuğun kendi geliri varsa bu dikkate alınır. 21 yaşından sonra yalnızca çocuğun kendi geçimini sağlayamadığı istisnai durumlarda nafaka söz konusu olabilir.
Eş nafakası: kimin hakkı var, ne kadar süre ödenir?
Boşanmadan sonra kendi geçimini yeterince sağlayamayan eş, diğer eşten eş nafakası (partneralimentatie) talep edebilir (md. 1:157). Burada da iki ölçüt vardır: talep eden eşin ihtiyacı (evlilikteki yaşam standardına göre) ve diğer eşin ödeme gücü. Tahmini tutarı eş nafakası hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Nafaka, kadın ya da erkek olmaktan bağımsızdır; kim daha az kazanıyorsa o talep edebilir.
Süre, 1 Ocak 2020’den sonra açılan davalar için kural olarak evlilik süresinin yarısı, en fazla beş yıldır. Üç önemli istisna vardır (kendi tarihlerinizle hesaplamak için süre hesaplayıcı):
- 12 yaşından küçük ortak çocuk varsa: en küçük çocuk 12 yaşına gelene kadar;
- evlilik 15 yıldan uzun sürdüyse ve nafaka alacak eş 10 yıl içinde emeklilik (AOW) yaşına ulaşacaksa: emeklilik yaşına kadar;
- evlilik 15 yıldan uzun sürdüyse, nafaka alacak eş 1 Ocak 1970 veya daha önce doğduysa ve emeklilik yaşına on yıldan fazla varsa: on yıl.
Eş nafakası, nafaka alan eş yeniden evlenirse, kayıtlı birliktelik kurarsa ya da başka biriyle evli gibi birlikte yaşamaya başlarsa kendiliğinden sona erer (md. 1:160). Eşler boşanma protokolünde farklı bir süre veya miktar kararlaştırabilir; karşılıklı olarak nafakadan feragat etmek de mümkündür.
Miktar nasıl belirlenir: anlaşma veya mahkeme
Eşler nafakayı kendi aralarında kararlaştırıp boşanma protokolüne yazabilir; mahkeme bunu karara ekler ve anlaşma icra edilebilir hale gelir. Anlaşma yoksa mahkeme, tarafların sunduğu gelir ve gider belgelerine göre miktarı belirler. Avukatınız hesaplamayı önceden yaparak ne bekleyebileceğinizi size gösterir.
Belirlenen nafaka her yıl 1 Ocak’ta, Adalet Bakanlığı’nın açıkladığı oranda kendiliğinden artar (indexering, md. 1:402a). Bu artış için mahkeme kararı gerekmez. 1 Ocak 2027’deki artış yüzde 4,1’dir; kendi tutarınızı nafaka artışı hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
Nafaka ödenmezse
Hollanda’da nafaka tahsili için ücretsiz bir devlet kurumu vardır: LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen). Nafaka ödenmezse LBIO’ya başvurabilirsiniz; tahsil sizin için ücretsizdir. LBIO borçluyu uyarır, gerekirse maaşına veya banka hesabına haciz koydurur ve ek masrafları borçluya yükler. Alternatif olarak icra memuru (deurwaarder) aracılığıyla doğrudan icra yoluna gidilebilir; bunun için nafakanın mahkeme kararında veya karara eklenmiş protokolde yer alması gerekir. Ayrıntılar için nafaka ödenmezse sayfasına bakın.
Nafaka borçlusu Türkiye’de yaşıyorsa, Türkiye ile Hollanda arasındaki uluslararası nafaka sözleşmeleri sayesinde Hollanda kararının Türkiye’de de icrası mümkündür; LBIO bu başvurularda merkezi makam olarak aracılık eder. Tersi de geçerlidir: Türkiye’de verilmiş bir nafaka kararı Hollanda’da tahsil edilebilir.
Nafakanın değiştirilmesi
Koşullar önemli ölçüde değişirse (işsizlik, gelir artışı, yeni çocuk, çocuğun taşınması) nafaka yeniden belirlenebilir (md. 1:401). Önce karşı tarafla anlaşmayı deneyin; olmazsa avukatınız mahkemeden değişiklik talep eder. Kendi başınıza ödemeyi azaltmayın: mahkeme kararı değişene kadar eski miktar borç olarak birikir.
Sosyal yardım (bijstand) alıyorsanız
- Eş nafakası gelir sayılır: Aldığınız eş nafakası sosyal yardımdan (bijstand) düşülür. Çocuk nafakası ise kural olarak bijstand hesabında gelir sayılmaz.
- Nafaka hakkınızı kullanmanız beklenir: Belediye, eski eşinizden nafaka isteyip istemediğinizi sorar ve bu konuda işbirliği yapmanızı bekler.
- Belediye eski eşe başvurabilir: Belediye, nafaka ödemesi gereken eski eşten size ödediği sosyal yardımın bir kısmını geri isteyebilir (verhaal). Bu, sizin nafaka alacağınızdan ayrı bir yoldur.
- Nafaka ödenmiyorsa: Ödenmeyen nafakayı LBIO aracılığıyla tahsil ettirin ve belediyeye bildirin.
Boşanma sürecinde geliriniz yoksa ilk adımlar için bkz. boşanmak istiyorum ama param yok.
Vergi ve ödenekler
Eş nafakası, ödeyen için gelir vergisinden düşülebilir ve alan için vergiye tabi gelirdir. Çocuk nafakası ise vergiye tabi değildir ve düşülemez. Alınan nafaka, kira ve sağlık yardımı (toeslagen) gibi ödeneklerin hesabında gelir olarak sayılabilir. Nafaka miktarını kararlaştırırken bu etkileri hesaba katmak gerekir; ayrıntılar için bkz. nafaka, vergi ve ödenekler.
Sık sorulan sorular
Eşim Türkiye’de çalışıyor ve gelirini gizliyor. Nafaka nasıl hesaplanır?
Mahkeme, gelir belgelerini sunmayan tarafın gelirini mevcut verilerden (önceki gelir, meslek, yaşam standardı) tahmin edebilir. Türkiye’deki gelir ve mal varlığı da ödeme gücü hesabına dahil edilir. Avukatınız belge sunulmasını mahkemeden talep edebilir.
Ortak ebeveynlikte (co-ouderschap) de nafaka ödenir mi?
Evet, gelirler farklıysa ödenebilir. Çocuğun ihtiyacı yine hesaplanır; her ebeveynin yaptığı bakım, bakım indirimiyle dikkate alınır. Bazı ebeveynler bunun yerine ortak bir çocuk hesabı (kinderrekening) kullanır.
Nafaka ömür boyu mu sürer?
Hayır. Eş nafakası 2020’den beri kural olarak en fazla beş yıl sürer; istisnalar yukarıda açıklanmıştır. Çocuk nafakası çocuk 21 yaşına gelene kadar ödenir.