Hangi mal rejimi geçerli?
Hollanda hukukunda üç durum vardır:
- Evlilik sözleşmesi (huwelijkse voorwaarden) varsa: Noterde yapılan bu sözleşme, neyin ortak neyin kişisel olduğunu belirler. Paylaşım sözleşmeye göre yapılır.
- 1 Ocak 2018’den önce evlendiyseniz ve sözleşme yoksa: Genel mal ortaklığı (algehele gemeenschap van goederen) geçerlidir. Evlilikten önce sahip olduklarınız dahil hemen her şey, borçlar da dahil, ortaktır. Kural olarak yalnızca vasiyetnamede veya bağışta ortaklık dışında kalacağı açıkça belirtilen (uitsluitingsclausule) miraslar ve bağışlar ile bazı çok kişisel haklar dışarıda kalır.
- 1 Ocak 2018’den sonra evlendiyseniz ve sözleşme yoksa: Sınırlı mal ortaklığı (beperkte gemeenschap van goederen, Medeni Kanun md. 1:94) geçerlidir. Evlilikten önce sahip olduğunuz mallar ve borçlar ile evlilik sırasında aldığınız miras ve bağışlar kişisel kalır. Evlilik süresince edinilen her şey ortaktır. Evlilikten önce birlikte sahip olduğunuz mallar da (örneğin birlikte alınan ev) ortaklığa girer.
Ortaklığın kapsamı, boşanma dilekçesinin mahkemeye verildiği tarihte dondurulur (md. 1:99). O tarihten sonra edinilen mallar ve yapılan borçlar artık ortak değildir. Dava sürerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini boşanma davası açıldıktan sonra sayfasında anlatıyoruz.
Türkiye bağlantısı varsa önce uygulanacak hukuk belirlenir
Türkiye’de evlendiyseniz, her ikiniz de Türk vatandaşıysanız veya evlendikten sonra bir süre Türkiye’de yaşadıysanız, Hollanda hukukunun uygulanacağı kesin değildir. Hangi ülkenin mal rejiminin geçerli olduğu, evlilik tarihine göre farklı kurallarla belirlenir (AB Tüzüğü 2016/1103, 1978 tarihli Lahey Sözleşmesi veya Hollanda’nın eski milletlerarası özel hukuk kuralları). Genellikle belirleyici olan, evlendikten sonraki ilk ortak yerleşim yeri veya ortak vatandaşlıktır.
Türk hukuku uygulanıyorsa, 2002’den beri geçerli olan edinilmiş mallara katılma rejimi söz konusudur. Bu rejim, Hollanda’nın sınırlı mal ortaklığına benzer ama aynı değildir: mallar ortak olmaz, evlilik süresince edinilen değer artışı yarı yarıya paylaşılır. Fark, özellikle Türkiye’deki ev, arsa ve banka hesapları için önemlidir. Bu konuyu Türkiye–Hollanda rubriğinde ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Ortaklığın paylaşımı: ev, birikim, araba, eşya
Mal ortaklığı kural olarak yarı yarıya paylaşılır (md. 1:100). Eşler paylaşımı kendi aralarında kararlaştırıp boşanma protokolüne yazabilir; anlaşamazlarsa mahkeme paylaşımı yapar. En önemli konu çoğu zaman evdir:
- Satış: Ev satılır, ipotek ödenir ve kalan değer (overwaarde) paylaşılır; değer eksiyse borç paylaşılır.
- Devralma: Eşlerden biri evi üstlenir, diğerine payının karşılığını öder ve ipoteği tek başına devralır. Bunun için bankanın onayı gerekir.
- Geçici ortak mülkiyet: Örneğin çocuklar için ev bir süre daha ortak kalır; bunun koşulları protokolde yazılır.
Birikimler, araba, ev eşyası ve şirket payları da aynı kurala tabidir. Değer belirlemede boşanma dilekçesi tarihi değil, kural olarak fiili paylaşım tarihi esas alınır; bu ikisi birbirinden farklıdır ve anlaşmazlıklarda rol oynar.
Borçlar
Ortaklığa giren borçlar (kredi kartı, tüketici kredisi, vergi borçları) paylaşımda kural olarak yarı yarıya hesaba katılır; borcu hangi eşin yaptığı bu hesapta önemli değildir. Eşinizin yaptığı borçlardan haberiniz olmasa bile bu böyledir. Eşler arasındaki paylaşım alacaklıları bağlamaz: alacaklı, boşanmadan sonra da kural olarak borcu yapan eşe tamamı için başvurabilir ve bazı durumlarda diğer eşe de başvurabilir. Bu yüzden paylaşım öncesinde tüm borçların dökümünü istemek önemlidir.
Evlilik sözleşmesi varsa
Evlilik sözleşmeleri çok çeşitlidir. En yaygın iki tür: tam ayrılık (koude uitsluiting; hiçbir şey ortak değildir) ve mahsuplaşma hükümleri (verrekenbeding; mallar ayrı kalır ama evlilik süresince biriken tasarruf paylaşılır). Dönemsel mahsuplaşma hükmü yıllarca uygulanmamışsa, kanun evlilik sonunda mevcut mal varlığının mahsuplaşmaya tabi gelirlerden oluştuğunu varsayar ve bu mal varlığı paylaşıma girer (md. 1:141/3); sonuç çoğu zaman mal ortaklığına yakındır ve pek çok eşin beklemediği bir durumdur. Türleri, kuralları ve Türkiye’de yapılmış sözleşmeler için bkz. evlilik sözleşmesi. Sözleşmenizi mutlaka bir avukata inceletin.
Emeklilik haklarının paylaşımı
Evlilik süresince biriken iş yeri emekliliği (ouderdomspensioen), emeklilik paylaşımına ilişkin kanun uyarınca kural olarak yarı yarıya paylaşılır; mal rejimi ne olursa olsun bu kural geçerlidir. Standart yöntem denkleştirmedir (verevening); eşler anlaşırsa pay, eski eş adına ayrı bir emeklilik hakkına da dönüştürülebilir (conversie). Bu kuralları değiştirecek yeni bir kanun henüz yürürlüğe girmemiştir. Emeklilik fonuna bildirim ve sürelerin kaçırılmaması önemlidir. Devlet emekliliği (AOW) paylaşılmaz. Eşler protokolde farklı bir düzenleme yapabilir. Türkiye’deki SGK emekliliği için ayrı kurallar geçerlidir.
Vergi ve ödenekler
Boşanma, vergi ortaklığını (fiscaal partnerschap) sona erdirir ve kira, sağlık ve çocuk yardımı gibi ödeneklerinizi (toeslagen) etkiler. Evin devrinde ipotek faizi indirimi ve devir vergisi gibi konular da önemlidir. Paylaşımı kararlaştırmadan önce vergisel sonuçları hesaplatın.
Sık sorulan sorular
Mal paylaşımı her zaman yarı yarıya mı olur?
Mal ortaklığında kural olarak evet (md. 1:100). Ama bu kuralın sınırları vardır: eşler boşanma protokolünde farklı bir paylaşım kararlaştırabilir; evlilik sözleşmesi varsa paylaşım sözleşmeye göre yapılır; vasiyetnamede veya bağışta ortaklık dışında bırakılan miras ve bağışlar paylaşılmaz. Bir eş kişisel parasını ortak mala yatırdıysa (veya tersi) bu, paylaşımda tazminat hakkı olarak hesaba katılabilir; bkz. eve yapılan katkı ve vergoedingsrecht. Mahkeme eşit paylaşımdan yalnızca çok istisnai durumlarda ayrılır.
Hiç çalışmadım. Mal paylaşımından pay alabilir miyim?
Evet. Mal ortaklığında kimin çalıştığı veya kimin ne kadar kazandığı önemli değildir; ortaklık kural olarak yarı yarıya paylaşılır. Eşinizin evlilik süresince biriktirdiği iş yeri emekliliğinin de kural olarak yarısına hakkınız vardır. Geçiminizi sağlayamıyorsanız ayrıca eş nafakası isteyebilirsiniz. Türk hukuku uygulanıyorsa da çalışmayan eş, diğer eşin evlilik süresince edindiği malların artık değerinin kural olarak yarısına hak kazanır (TMK md. 236).
Evlilikten önce sahip olduğum mallar da paylaşılır mı?
Evlilik tarihine bağlıdır. 1 Ocak 2018’den önce evlendiyseniz ve evlilik sözleşmeniz yoksa, evlilikten önceki mallarınız da genel mal ortaklığına girmiştir ve kural olarak paylaşılır. 2018’den sonra evlendiyseniz evlilik öncesi mallarınız ve borçlarınız kişisel kalır; yalnızca evlilikten önce eşinizle birlikte sahip olduğunuz mallar ortaklığa girer (md. 1:94). Türk hukuku uygulanıyorsa evlilikten önce sahip olduğunuz mallar kişisel maldır (TMK md. 220).
Ev benim adıma kayıtlı. Yine de paylaşılır mı?
Mal ortaklığı varsa evet. Tapuda kimin adının yazdığı değil, evin ortaklığa girip girmediği belirleyicidir. 2018 sonrası evliliklerde evlilikten önce tek başınıza aldığınız ev kişisel kalır; ancak ipotek ödemeleri ortak gelirden yapıldıysa karşı tarafın tazminat hakkı (vergoedingsrecht) olabilir.
Eşim Türkiye’de mal kaçırıyor. Ne yapabilirim?
Mahkeme, paylaşım öncesinde mal varlığının dökümünü ve belgelerini isteyebilir. Kasten gizlenen ortak mallar için kanun ağır bir yaptırım öngörür: gizleyen eş, o maldaki payını kaybeder ve mal tamamen diğer eşe kalır (BW md. 3:194 lid 2; evlilik sözleşmesindeki hesaplaşma şartlarında md. 1:135 lid 3). Türkiye’deki taşınmazlar için ayrıca Türkiye’de tedbir alınması gerekebilir.
Düğünde takılan altınlar kimin olur?
Bu, hangi hukukun uygulandığına ve altınların kime takıldığına bağlıdır. Türk uygulamasında kadına takılan ziynet eşyası kural olarak kadının kişisel malı sayılır; Hollanda hukukunda 2018 öncesi evliliklerde hediye edilen altınlar da kural olarak ortaklığa girer; 2018 sonrası evliliklerde hediyeler kural olarak hediye edilen eşin kişisel malı olarak kalır. Ayrıntılar için bkz. mehir ve düğün takıları.