Nişan hukuken ne anlama gelir?
Nişan, evlenme sözüdür. Ne Hollanda’da ne Türkiye’de nişan, evlenmeye zorlama hakkı verir. Nişanı bozan taraf evlenmek zorunda değildir. Tartışma çoğu zaman şu konularda çıkar: nişanda takılan altınlar ve takılar, nişanlıların ve ailelerin birbirine verdiği hediyeler ve düğün hazırlığı için yapılan masraflar.
Resmî nikâh kıyıldıysa artık nişan değil evlilik söz konusudur; o zaman boşanma kuralları uygulanır. Bkz. mehir ve ziynet eşyası. Yalnızca imam nikâhı kıyıldıysa bkz. sadece imam nikâhı varsa.
Hollanda hukukunda nişanın bozulması
- Evlenme sözü dava hakkı vermez: Evlenme vaadi, evlenmenin sağlanması için de, sözün tutulmaması nedeniyle tazminat için de dava hakkı vermez; aksine yapılan anlaşmalar geçersizdir (BW md. 1:49/1).
- İstisna, belediyeye bildirilmiş evlilik: Evlenme niyeti belediyeye bildirilmişse (melding voorgenomen huwelijk), nişanı bozan tarafa karşı fiilen uğranılan mali zararın (örneğin ödenmiş düğün salonu kaporası) tazmini istenebilir; yoksun kalınan kâr istenemez. Bu hak, bildirim tarihinden itibaren 18 ay sonra düşer (md. 1:49/2).
- Hediyeler: Hollanda hukukunda nişan hediyelerinin iadesi için özel bir kural yoktur. Hediye kural olarak alan kişide kalır. Hediyenin evlilik şartına bağlı olarak verildiği kanıtlanabiliyorsa mahkeme farklı karar verebilir; sonuç olayın özelliklerine ve delillere bağlıdır.
Türk hukukunda nişanın bozulması
Türk Medenî Kanunu nişanın sonuçlarını ayrıntılı olarak düzenler:
- Evlenmeye zorlama yok: Nişanlanma, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez (TMK md. 119).
- Maddi tazminat: Nişan haklı bir sebep olmadan bozulursa kusurlu taraf; diğer nişanlıya ve onun anne babasına, evlenmek amacıyla iyiniyetle yapılmış uygun giderler nedeniyle uğradıkları zararı ödemekle yükümlüdür (TMK md. 120).
- Manevi tazminat: Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan nişanlı, kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebilir (TMK md. 121).
- Hediyelerin geri verilmesi: Nişanlılar ve aileleri, verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeleri nişan evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse geri isteyebilir. Hediye aynen geri verilir; aynen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme kurallarına göre bedeli istenir (TMK md. 122). Uygulamada nişanda takılan altınlar ve değerli takılar çoğu zaman alışılmışın dışındaki hediye sayılır ve kimin kusurlu olduğuna bakılmaksızın geri istenebilir. Küçük ve günlük hediyeler ise geri istenemez.
- Süre: Nişanın sona ermesinden doğan davalar, nişanın sona erdiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (TMK md. 123).
Hangi hukuk uygulanır?
Nişanlılardan biri veya ikisi Hollanda’da yaşıyorsa hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı tek bir kurala bağlı değildir. Nişanın nerede yapıldığı, tarafların vatandaşlığı, nerede yaşadıkları ve davanın hangi ülkede açıldığı sonucu etkiler. Hollanda mahkemesi bazı durumlarda Türk hukukunu uygulayabilir; Türk mahkemesinde açılan bir davada ise çoğu zaman Türk hukuku esas alınır. Bu yüzden hangi ülkede ve hangi hukuka göre talepte bulunmanın daha uygun olduğunu bir avukatla değerlendirin.
Süreleri kaçırmayın: Türk hukukuna göre bir yıl, Hollanda hukukunda belediyeye bildirilmiş evlilikteki zarar için 18 ay.
Neyi nasıl kanıtlarsınız?
- Nişan törenine ait fotoğraf ve videolar (kimin ne taktığı görülebiliyorsa çok değerlidir)
- Takıların listesi; kuyumcu faturaları ve değerleri
- Düğün hazırlığı için yapılan ödemelerin faturaları ve banka dökümleri (salon, kıyafet, mobilya)
- Taraflar ve aileler arasındaki mesajlar (WhatsApp), özellikle nişanın neden ve kim tarafından bozulduğuna ilişkin olanlar
- Tanıklar (aile büyükleri, düğün organizatörü)
Altınları ve değerli hediyeleri anlaşmazlık sürerken satmayın veya elden çıkarmayın; bu, ileride aleyhinize kullanılabilir.
Pratik adımlar
- Önce sakin bir şekilde ailelerle birlikte bir anlaşma arayın; anlaşmayı yazılı hale getirin ve iade edilenlerin listesini imzalayın.
- Anlaşma olmazsa delilleri toplayın ve süreleri not edin.
- Taraflardan biri Türkiye’de yaşıyorsa veya mallar Türkiye’deyse davanın hangi ülkede açılacağını bir avukatla konuşun.
- Ayrılık sırasında tehdit veya baskı varsa önce güvenliğinizi düşünün; bkz. aile içi şiddet.
Sık sorulan sorular
Nişan bozulunca takılar kime kalır?
Türk hukukuna göre nişanda takılan altınlar ve değerli takılar çoğu zaman alışılmışın dışındaki hediye sayılır ve nişanın kim tarafından bozulduğuna bakılmaksızın geri istenebilir. Hollanda hukukunda özel bir kural yoktur; hediye kural olarak alan kişide kalır, ancak evlilik şartına bağlı verildiği kanıtlanırsa sonuç farklı olabilir.
Nişanı ben bozdum. Tazminat ödemek zorunda mıyım?
Hollanda hukukunda kural olarak hayır; evlilik belediyeye bildirildiyse fiilen uğranılan mali zarar istisnadır. Türk hukukunda ise nişanı haklı bir sebep olmadan bozan taraf, uygun düğün hazırlığı giderlerini ve bazı durumlarda manevi tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
Düğün salonu kaporasını kim öder?
Önce kimin ödediğine ve sözleşmenin kimin adına yapıldığına bakılır. Türk hukukunda kusurlu taraf uygun giderleri karşılamakla yükümlü olabilir. Hollanda hukukunda tazminat ancak evlilik belediyeye bildirildiyse mümkündür.
Nişan yüzüğünü geri vermem gerekir mi?
Türk hukukunda değerli bir nişan yüzüğü çoğu zaman alışılmışın dışındaki hediye sayılır ve geri istenebilir. Hollanda hukukunda sonuç, yüzüğün evlilik şartıyla verilip verilmediğine bağlıdır.
Ne kadar süre içinde dava açmalıyım?
Türk hukukuna göre nişanın sona ermesinden itibaren bir yıl içinde. Hollanda hukukunda belediyeye bildirilmiş evlilikteki zarar için bildirimden itibaren 18 ay içinde.