Türkiye’deki mallar paylaşıma girer mi?
Evet, kural olarak girer. Hollanda mahkemesi mal paylaşımına karar verirken eşlerin dünyanın her yerindeki mal varlığını dikkate alır. Türkiye’deki bir evin, arsanın, banka hesabının veya şirket payının paylaşıma girip girmediği, malın nerede olduğuna değil, uygulanan mal rejimine bağlıdır:
- Hollanda genel mal ortaklığı (2018 öncesi evlilik, Hollanda hukuku): Türkiye’deki mallar kural olarak ortaktır; evlilikten önce alınmış olsa bile. Miras ve bağışlar da, vasiyetnamede veya bağışta ortaklık dışında kalacağı belirtilmemişse ortaklığa girer.
- Hollanda sınırlı mal ortaklığı (2018 sonrası evlilik): evlilik süresince edinilen Türkiye’deki mallar ortaktır; evlilik öncesi mallar, miras ve bağışlar kişisel kalır.
- Türk katılma rejimi (2002 sonrası, Türk hukuku): Türkiye’deki ve Hollanda’daki edinilmiş malların artık değeri paylaşılır; mallar ortak olmaz, para alacağı hesaplanır.
- Türk mal ayrılığı (2002 öncesi dönem, Türk hukuku): her eş kendi adına kayıtlı malı tutar.
Hollanda mahkemesi Türkiye’deki ev hakkında karar verebilir mi?
Kısmen. Hollanda mahkemesi, Türkiye’deki taşınmazı paylaşım hesabına dahil edebilir ve örneğin evi bir eşe bırakıp diğer eşe para ödenmesine karar verebilir. Ancak Türkiye’deki taşınmazın mülkiyetine ilişkin (tapu kaydının değiştirilmesi gibi) kararlar Türk mahkemelerinin münhasır yetkisindedir; Hollanda kararının bu bölümünün Türkiye’de tenfiz edilmesi beklenmemelidir. Bu yüzden pratikte iki yol izlenir:
- Para ile denkleştirme: Hollanda mahkemesi Türkiye’deki evin değerini hesaba katar ve diğer eşe Hollanda’daki mallardan veya para olarak denkleştirme ödenmesine karar verir. Ev tapuda olduğu gibi kalır.
- Türkiye’de işlem: Eşler anlaşırsa ev Türkiye’de tapuda devredilir veya satılır. Anlaşma yoksa Türkiye’de ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) veya katılma alacağı davası açılması gerekebilir. Türkiye’de mal rejiminin tasfiyesi için kural olarak boşanmanın Türkiye’de de geçerli olması, yani Hollanda kararının tanınmış olması gerekir.
Boşanma protokolünde Türkiye’deki mallar için açık ve uygulanabilir hükümler yazmak (kim ne zaman neyi devredecek, masrafları kim ödeyecek, devretmezse ne olacak) en çok sorun önleyen adımdır.
Banka hesapları, altın ve şirket payları
Türkiye’deki banka hesapları, döviz ve altın birikimleri ile şirket payları da aynı kurallara tabidir. Hollanda hukukunda paylaşılacak malların kapsamı dilekçe tarihine göre belirlenir; değer ise kural olarak paylaşımın yapıldığı tarihe göre hesaplanır (banka hesaplarında genellikle dilekçe tarihindeki bakiye esas alınır). Türk hukukunda da mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer ve malların değeri kural olarak karara en yakın tarihe göre belirlenir. Şirket payları için değerleme gerekir; Türkiye’deki şirketlerde bu çoğu zaman bir Türk mali müşavirle birlikte yapılır. Eşinizin Türkiye’deki şirketi üzerinden gelirini gizlediğinden şüpheleniyorsanız bunu avukatınıza erken söyleyin: belge talebi ve bilirkişi incelemesi mümkündür. Ayrıntılar: boşanmada şirket ve birden fazla mülk için boşanmada gayrimenkul.
Nasıl kanıtlanır?
Türkiye’deki mal varlığını göstermek için şu belgeler kullanılır:
- Tapu kayıtları: e-Devlet üzerinden kendi adınıza kayıtlı taşınmazları görebilirsiniz; eşinizin adına kayıtlı taşınmazlar için Türkiye’de bir avukat tapu sorgusu yaptırabilir.
- Banka hesap dökümleri ve kıymetli evrak kayıtları.
- Ticaret sicili kayıtları ve şirket bilançoları.
- Değer tespiti için Türkiye’de alınmış ekspertiz raporu; Hollanda mahkemesi bunu kabul edebilir veya kendisi bilirkişi atayabilir.
Hollanda hukukunda eşler, paylaşım öncesinde mal varlıkları hakkında birbirlerine bilgi vermekle yükümlüdür. Bilgi vermeyen eşe karşı mahkemeden belge ibrazı istenebilir.
Gizlenen veya kaçırılan mallar
Türkiye’deki malların akrabalara devredilmesi boşanmalarda sık görülür. Hollanda hukukunda ortaklığa ait bir malı kasten gizleyen eş, o maldaki payını tamamen kaybeder (Medenî Kanun md. 3:194/2; evlilik sözleşmesinde hesaplaşma şartı varsa md. 1:135/3). Türk hukukunda ise mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar (olağan hediyeler hariç) ve katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler hesaba eklenir (TMK md. 229). Ayrıca Türkiye’deki taşınmaz üzerine ihtiyatî tedbir konulması mümkündür; bunun için Türkiye’de bir avukat gerekir ve hızlı davranmak önemlidir.
Vergi ve bildirim
Hollanda’da yaşıyorsanız Türkiye’deki taşınmazlar ve birikimler Hollanda gelir vergisinde (box 3) bildirilmelidir; Hollanda ile Türkiye arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması, Türkiye’deki taşınmazlar için Hollanda’da çifte vergilendirmeyi önleyen bir indirim öngörür; bunun nasıl uygulandığını bir vergi danışmanıyla kontrol edin. Paylaşım sırasında Türkiye’de devir ve harç masrafları doğar. Bunları protokolde kimin ödeyeceğini belirleyin.
Sık sorulan sorular
Türkiye’deki ev yalnızca eşimin adına. Pay alabilir miyim?
Uygulanan rejime bağlıdır. Hollanda mal ortaklığında tapudaki isim belirleyici değildir; ev ortaklığa giriyorsa değerinin yarısı sizindir. Türk katılma rejiminde ev evlilik süresince alındıysa artık değerinin yarısı kadar alacak hakkınız vardır. Türk mal ayrılığında (2002 öncesi) kural olarak hayır.
Hollanda mahkemesi Türkiye’deki tapuyu benim adıma geçirebilir mi?
Hayır. Tapu işlemleri Türkiye’de yapılır. Hollanda mahkemesi eşinizi devre mahkûm edebilir ve buna uymazsa para cezası uygulayabilir, ancak devrin kendisi Türkiye’de gerçekleşir.
Türkiye’deki malları Hollanda’daki paylaşımın dışında tutabilir miyiz?
Eşler anlaşarak Türkiye’deki malları ayrı bir düzenlemeye bırakabilir, ancak bu, Türkiye’de ayrı bir sürecin gerekeceği anlamına gelir. Türkiye’deki malları protokolde açıkça düzenlemek genellikle daha güvenlidir.